De strenge voorwaarden om, na het overlijden van hun huwelijkspartner, een overlevingspensioen te combineren met een eigen inkomen treffen vooral vrouwen zonder kinderen ten laste. De Gezinsbond en regeringspartij CD&V pleiten voor zachtere cumulregels.
Het overlevingspensioen is een uitkering voor gehuwden die hun partner hebben verloren, bedoeld om de financiële gevolgen van het overlijden op te vangen. In de volksmond wordt het overlevingspensioen nog vaak het ‘weduwepensioen’ genoemd. Niet zonder reden, want 93 procent van de overlevingspensioenen worden uitbetaald aan vrouwen. Van alle gepensioneerden heeft vandaag zo’n 20 procent een overlevingspensioen.
De minimumleeftijd om in aanmerking te komen, ligt sinds 1 januari van dit jaar op 51 jaar. Die leeftijdsdrempel gaat de komende jaren geleidelijk verder omhoog, zo heeft de voorgaande federale regering-De Croo beslist. Gehuwden moeten tegen het jaar 2030 minstens 55 jaar zijn bij het overlijden van hun partner om recht te hebben op een overlevingspensioen, en elk komend kalenderjaar komt er een jaartje bij.
Op langere termijn is het volgens de huidige regering-De Wever de bedoeling om de minimumleeftijd verder op te trekken, tot aan de vroegst mogelijke pensioendatum. Wie zijn of haar partner verliest en nog niet met vervroegd pensioen kan, krijgt een tijdelijke overgangsuitkering van twee jaar (die ook nu al bestaat voor wie jonger is dan de minimumleeftijd voor een overlevingspensioen).
Minder bijverdienen
De uitkering is onbeperkt in de tijd. Maar ze heeft ook een nadeel: tot aan de wettelijke pensioenleeftijd kan een overlevingspensioen slechts beperkt gecombineerd worden met een (eigen) arbeidsinkomen. Weduwen en weduwnaars die te veel bijverdienen, verliezen hun uitkering geheel of gedeeltelijk.
Goed nieuws: in 2022 werden de cumulgrenzen verhoogd voor mensen met kinderen ten laste. Zij kunnen sindsdien een behoorlijk bedrag bijverdienen met behoud van hun overlevingspensioen. Maar er is ook slecht nieuws: voor mensen zonder kinderen ten laste zijn de oude inkomensgrenzen van kracht gebleven – en die liggen een pak lager.
Dat voelt aan als onrechtvaardig en duwt vrouwen uit de arbeidsmarkt, luidt het bij de Gezinsbond. Een concreet rekenvoorbeeld toont het probleem. Nele (58) werd weduwe in 2025 en werkte voltijds als verpleegster. Sinds haar twee dochters vorig jaar zijn beginnen werken, heeft ze geen kinderen meer ten laste. Daardoor is haar toegelaten bruto jaarinkomen sterk teruggevallen. Voor mensen met kinderen ligt de grens in 2026 op 36.434 euro plus 6.067 euro per kind ten laste. Zonder kinderen daalt dat meteen tot 24.989 euro. In Nele’s geval dalen haar toegelaten beroepsinkomsten dus van 48.578 euro naar 24.289 euro en mag ze van het ene jaar op het andere nog maar de helft verdienen – anders verliest ze haar overlevingspensioen.
Werkloosheidsval
De strenge inkomensgrenzen zijn een werkloosheidsval voor vrouwen zonder kinderen. Soms kan het financieel interessanter zijn om niet of minder te werken. Daarom wil CD&V de toegelaten inkomensgrenzen voor mensen zonder kinderlast optrekken. Kamerlid Nahima Lanjri heeft daarvoor een wetsvoorstel ingediend.
Ook de Gezinsbond vraagt om de kloof tussen mensen met en zonder kinderen te dichten. “Het overlevingspensioen moet gezien worden als een aanvullende bescherming boven op het arbeidsinkomen”, zegt voorzitter Ivo Mechels. “Het vervangt geen job, maar stabiliseert een leven dat onverwacht is ontwricht.”
Minder administratie
Het CD&V-wetsvoorstel wil ook komaf maken met de administratieve rompslomp voor de langstlevende partner. Als de overleden huwelijkspartner nog werkte, moet de langstlevende zelf een aanvraag indienen om een overlevingspensioen te ontvangen. Als dat niet op tijd gebeurt, kunnen de nabestaanden een deel van het pensioen verliezen waarop ze recht hebben. Het wetsvoorstel voorziet erin dat de berekening van het overlevingspensioen altijd automatisch wordt opgestart, ook als de overledene nog werkte.
